Çalışma İzni Çeşitleri

Türkiye yabancılar kanunun amacı; Türkiye’de çalışan ve çalışmak isteyen yabancıların Türkiye sınırları içerisinde yürütecekleri çalışma faaliyetlerini belirli bir izne bağlamak, çalışma izni vermek, çalışma iznini sınırlandırmak, çalışma iznini iptal etmek, çalışma izninden muaf tutulacak yabancılar ile bildirim yükümlülüklerini nasıl yerine getireceğine ilişkin usul ve esasları belirlemek, düzenlemektir.

Türkiye’de çalışma amacı bulunan yabancıların bağımlı veya bağımsız her ne sebeple olursa olsun Türkiye’deki çalışma hayatlarına başlamadan önce yabancılar çalışma izni almaları zorunludur. (TC Anayasasının 4817 sayılı kanun maddesi)

Türkiye yabancılar çalışma izni belli durumlar da çalışma hayatına başlamadan önce mücbir ya da Türkiye menfaatlerini gözeten durumlarda, çalışma izni 1 aylık süreyi geçmemek koşulu ile Çalışma Bakanlığı’nın onayı ile alınabilmektedir. 

Çalışma izni başvuruları, sadece işyeri ve işletmeler üzerinden yapılırken; bağımsız bir çalışma izni almak isteyen yabancıların çalışma izni başvurularını şahsen ve direkt Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapmaları mümkün değildir. Yabancılara istedikleri herhangi bir iş yerinde çalışabilmesine imkân veren çalışma izni mevcut değildir. 

- Bazı ülke vatandaşları açısından, Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmeler mevcut olup, bu ülke vatandaşlarının çalışma izni şartı ve kabulü esasları ayrıca değerlendirilmelidir.

- Yine, Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşlarınca kanunla verilen yetkiye dayanarak çalışma izni verilen veya istihdam edilen ve karşılıklılık ilkesi uyarınca uluslararası hukuk ve Avrupa Birliği hukuku esasları dikkate alınarak çalışma izninden muaf tutulan yabancıların herhangi bir sebeple çalışma izni almasına gerek yoktur.

- Çalışma izni alma zorunluluğu; Türkiye’de bağımlı ve bağımsız olarak çalışan yabancılar, bir işveren yanında meslek eğitimi gören yabancılar ve yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri kapsar. Bağımlı çalışan, gerçek veya tüzel kişiliği haiz bir veya birden fazla işveren emrinde ücret, aylık, komisyon benzeri karşılığı ile çalışan yabancıyı, bağımsız çalışanı, başka şahısları istihdam etsin veya etmesin kendi ad ve hesabına çalışan yabancıyı ifade etmektedir.

 

Türkiye çalışma izni başvurusunda bulunacak yabancıları ilgilendiren ve mevcut durumları ile ilgili söz konusu olan 3 farklı Türkiye çalışma izni türü mevcuttur;  

  • Süreli çalışma izni
  • Süresiz çalışma izni
  • Bağımsız çalışma izni

 

Çalışma iznine ilişkin genel geçer koşulların dışında kalan bazı yabancı ülke vatandaşlarına istisnai koşulları çerçevesinde çalışma izni verilmektedir. 

 

Çalışma İzni ile ilgili İstisnai Durumlar

Türkiye Cumhuriyeti çalışma izinleri konusunda istisnai uygulamaların yapıldığı bazı durumlar bulunmaktadır. Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun 8.maddesi uyarınca Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe 4817 sayılı kanunda yer alan ve yukarıda incelenmiş olan sürelere tâbi olmaksızın çalışma izni verilebilir. Bu olanaktan yararlanabilecek kişiler şunlardır;

a)Türkiye vatandaşı ile evli olan ve eşiyle Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan veya evlilik birliği en az üç yıl sürdükten sonra sona ermiş olmakla birlikte Türkiye’de yerleşmiş olan yabancılar ile bunların Türk vatandaşı eşinden olan çocukları, 

b)Türkiye vatandaşlığını kazanmış ancak ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkı ile Türk vatandaşlığında çıkanlar, 

c)Türkiye’de doğan veya kendi millî kanununa, vatansız ise Türk mevzuatına göre rüşt yaşını doldurmadan Türkiye’ye gelen ve Türkiye’de meslek okulu, yüksekokul veya üniversiteden mezun olan yabancılar, 

d)2510 sayılı İskân Kanununa göre muhacir, mülteci veya göçebe olarak kabul edilen yabancılar, 

e)Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları ile bunların Avrupa Birliği üyesi ülkelerin vatandaşı olmayan eş ve çocukları, 

f)Yabancı devletlerin Türkiye’deki büyükelçilikleri ile konsolosluklarında ve uluslararası kuruluşların temsilciliklerinde görevli diplomat, idarî ve teknik personelin hizmetinde çalışanlar ile karşılıklılık ilkesi çerçevesinde olmak ve görev süresiyle sınırlı kalmak üzere Türkiye’de bulunan büyükelçilikler, konsolosluklar ve uluslararası kuruluşların temsilciliklerinde görevlendirilen diplomatların ve idarî ve teknik personelin eş ve çocukları, 

g)Bilimsel ve kültürel faaliyetler amacıyla bir ayı aşan ve sportif faaliyetler amacıyla dört ayı aşan süre ile geçici olarak Türkiye’ye gelecek yabancılar, 

h)Kanunla yetki verilen bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca sözleşme veya ihale usulleriyle mal ve hizmet alımı, bir işin yaptırılması veya bir tesisin işletilmesi işlerinde çalıştırılacak kilit personel niteliğindeki yabancılar Türkiye Çalışma İzni alabilmektedir.